15-12-2014
afbeelding
Spinoza, ca. 1665.

De pijnlijke levensweg van Spinoza

‘Ik koester allang een grote fascinatie voor Spinoza en al jaren wil ik over hem schrijven. Er gaat iets enorm boeiends uit van deze dappere figuur die in grote eenzaamheid – zonder familie, zonder gemeenschap – boeken voortbracht die de wereld ingrijpend zouden veranderen. Hij was de grote wegbereider van de Verlichting.’

De Amerikaanse psychiater Irvin Yalom schreef eerder historische romans over Nietzsche en Schopenhauer. Ze werden wereldwijde bestsellers. Nu heeft hij zich gewaagd aan Baruch de Spinoza, de 17de-eeuwse Amsterdamse denker, met afstand de grootste filosoof die Nederland gekend heeft.

Over Spinoza’s persoonlijk leven is bijna niets bekend. Zijn filosofische tractaten vormen de belangrijkste bron voor de roman. Om meer spanning in het verhaal te krijgen stopte Yalom er nog een rode draad in. Hij plaatst Spinoza’s onafhankelijkheid tegenover het antisemitisme en het machtsbeluste denken van Alfred Rosenberg, al vanaf de jaren twintig een trouwe compaan van Hitler. Rosenberg is in de roman het prototype van de volgzame nazi, die zich naam verwierf als de grote ideoloog van het nationaal-socialisme, maar die in werkelijkheid Hitler krampachtig naar de ogen keek. De levens van deze beide figuren hebben elkaar eenmaal gekruist: toen de Einsatzstab van Rosenberg het Spinoza-museum in Rijnsburg in 1940 leeghaalde. In de ogen van de nazi’s was de jood Spinoza, met zijn ongrijpbare autonome denken, levensgevaarlijk.

Het hoge ambitieniveau van Yalom levert een boek op dat in zijn dialogen een gekunstelde indruk maakt. Maar het lukt hem op deze manier wel om het unieke van het geestelijk pad van Spinoza ontroerend over het voetlicht te brengen. In de ban gedaan door de Portugees-joodse gemeenschap van Amsterdam, ontwikkelde Spinoza in zijn eentje (slechts omringd door enkele gelijkgezinden) een filosofisch stelsel dat tot op de dag van vandaag standhoudt.

De roman vormt een goede introductie op Spinoza’s denken, voor wie enige houterigheid in de schrijfstijl voor lief wil nemen. Spinoza is in 2007 opgenomen in de canon van Nederland. Sommige christelijke scholen protesteerden en wilden hem in de geschiedenisles vervangen door een christelijk denker. Dat bewijst de actualiteit van Spinoza’s filosofie. [HG]




kaft
Titel:

Auteur:
Irvin D. Yalom

Genre:
roman

Tijden:
1656-1666

Locaties:
Amsterdam


Bijzonderheden: gastbijdrage van Hansje Galesloot

 

Reacties

Plaats uw reactie

Uw naam:

Uw reactie:

Controle ongewenste berichten:
Typ als controle de letters of cijfers hiernaast over in het tekstveld hieronder. Dit is nodig om spam robots te voorkomen. Kunt u de letters niet goed lezen, laat het veld dan leeg zodat u een nieuw plaatje krijgt.

verificatie



Reacties

Er zijn nog geen reacties geplaatst bij dit bericht.


contact | disclaimer & copyrights